پذیرش در رفتاردرمانی: درک فرایند تغییر

Acceptance in Behavior Therapy: Understanding the Process of Change

James V. Cordova The Behavior Analyst
DOI
چکیده

پذیرش مؤلفه‌ای یکپارچه‌کننده در چند رویکرد پیشرو در رفتاردرمانی است. با این حال، چند پرسش درباره پذیرش همچنان نیازمند پاسخ شفاف است: نخست، پذیرش به چه شکلی دیده می‌شود و چگونه می‌توان آن را مشاهده و اندازه‌گیری کرد؟ دوم، اصول رفتاری درگیر در ارتقای پذیرش کدامند؟ سوم، چه زمانی پذیرش به عنوان یک هدف درمانی تجویز شده یا منع تجویز دارد؟ مقاله حاضر می‌کوشد پاسخ‌هایی برای این پرسش‌ها ارائه دهد. هدف این پژوهش، ارائه مفهوم‌سازی جامع از چیستی، چرایی و زمان بروز پذیرش به گونه‌ای است که برای تحلیل‌گران رفتار قابل دستیابی باشد؛ تا هم فهم ما از پذیرش به عنوان یک پدیده رفتاری ارتقا یابد و هم پژوهش تجربی و کارآمدی درمانی آن تسهیل شود.

معرفی و خلاصه

بخش اول - مفهوم‌سازی رفتاری و تعاریف عملیاتی پذیرش در رویکردهای مختلف رفتاردرمانی، پذیرش با تعاریف گوناگونی توصیف شده است. در درمان رفتاری دیالکتیکی، پذیرش رادیکال به معنای تجربه کامل و بدون تحریف یا قضاوت رویدادها تعریف می‌شود. در درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، پذیرش به معنای تماس مستقیم با کارکردهای محرک بدون تلاش برای کاهش یا دستکاری آن‌ها است. در روان‌درمانی تحلیل کارکردی، پذیرش به معنای تجربه واکنش‌های هیجانی در موقعیت‌های بین‌فردی دشوار بدون اقدام به فرار یا حمله تبیین شده است. با این حال، این مقاله یک تعریف عملیاتی و رفتارشناختی ارائه می‌دهد: پذیرش زمانی رخ می‌دهد که رفتار فراخوانده‌شده توسط یک محرک آزاردهنده، از کارکرد فرار، اجتناب یا تخریب، به کارکرد حفظ یا پیگیری تماس تغییر یابد. بنابراین، پذیرش فقط عدم وجود اجتناب نیست، بلکه شامل افزایش رفتارهای رو-به-جلو و پیگیرانه در حضور محرک آزاردهنده است. بخش دوم - زمینه بروز پذیرش و ویژگی‌های بافتاری آن پذیرش اصولاً در زمینه‌هایی معنی پیدا می‌کند که محرک‌های آزاردهنده (اعم از عمومی مانند رفتار همسر، یا خصوصی مانند افکار اضطرابی) حضور دارند و فرد نمی‌تواند بدون متحمل شدن پیامدهای آزاردهنده شدیدتر، از آن‌ها فرار کند یا آن‌ها را از بین ببرد. به عنوان مثال، آیین‌مندی‌های شستشوی افراطی در وسواس فکری-عملی، رنجی به مراتب بیشتر از آلودگی اولیه ایجاد می‌کنند. در چنین شرایطی، تلاش برای اجتناب خود به منبع اصلی رنج تبدیل می‌شود. بخش سوم - تحلیل سه‌عاملی پیشامدها و شیوه‌های ارتقای پذیرش رفتاردرمانگران می‌توانند از طریق مداخله در سه مؤلفه پیشامد رفتاری، پذیرش را تسهیل کنند: 1- مداخله در محرک تمایزی: تغییر کارکرد محرک‌های آزاردهنده از طریق فرآیندهای کلامی. بر اساس نظریه چارچوب‌های رابطه‌ای، کلمات و نمادها می‌توانند کارکردهای محرک‌های واقعی را کسب کنند. در درمان، بیان هیجانات نرم (مانند ترس و تنهایی) به جای هیجانات سخت (مانند خشم و تحقیر)، کارکرد محرک آزاردهنده را تغییر داده و رفتارهای شفقت‌آمیز و نزدیک‌شونده را در طرف مقابل برمی‌انگیزد. 2- مداخله در رفتار اجتنابی: استفاده مستقیم از مواجهه و پیشگیری از پاسخ. در این روش، مراجع در معرض محرک آزاردهنده قرار می‌گیرد و از رفتارهای معمول اجتناب پایداری جلوگیری می‌شود تا خاموشی رفتار اجتنابی یا تحول کارکرد محرک صورت گیرد. 3- مداخله در پیامدهای رفتار: تقویت مستقیم رفتارهایی که تماس با محرک آزاردهنده را حفظ می‌کنند و خاموش‌سازی رفتارهای اجتنابی. بخش چهارم - موارد کاربرد و موارد منع تجویز بالینی پذیرش پذیرش زمانی به عنوان هدف درمانی تجویز می‌شود که تلاش برای سرکوب، اجتناب یا فرار از افکار و احساسات ناخوشایند، رنج بیشتری نسبت به خود آن تجربیات ایجاد کند و روند بهبود را مختل سازد (مانند خاطرات تروما در اختلال استرس پس از سانحه، درد مزمن، و افکار وسواسی). در مقابل، پذیرش زمانی منع تجویز دارد که محرک آزاردهنده قابل برطرف شدن یا فرار بدون آسیب شدید باشد، یا موقعیت شامل آسیب واقعی و مداوم مانند سوءاستفاده جسمی یا خشونت خانگی باشد. در چنین مواردی، فرار یا تغییر مستقیم شرایط، پاسخ سالم‌تر و متناسب‌تری است. با این حال، حتی در شرایط آسیب‌زا نیز پذیرش واقعیت خطر یا عدم تغییرپذیری فرد سوءاستفاده‌گر می‌تواند پیش‌زمینه تصمیم‌گیری برای خروج از موقعیت باشد. بخش پنجم - شواهد تجربی و آزمایشگاهی پژوهش‌های تجربی متعددی از کارآمدی مداخلات مبتنی بر پذیرش پشتیبانی می‌کنند. در کارآزمایی‌های بالینی زوج‌درمانی رفتاری تلفیقی، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، و درمان رفتاری دیالکتیکی، ارتقای پذیرش موجب بهبود معنادار پیامدهای درمانی، کاهش استرس شغلی و افزایش رضایت زناشویی شده است. همچنین در تکالیف آزمایشگاهی مانند تکلیف فشار سرد، ارائه منطق پذیرش باعث افزایش تحمّل درد و بهبود سریع‌تر مراجعان در مقایسه با روش‌های سرکوب یا اجتناب گردیده است. جمع‌بندی: مقاله جیمز کوردووا با ارائه تبیینی شفاف و دقیق از پذیرش بر اساس اصول تحلیل رفتار، این پدیده را از یک مفهوم انتزاعی به یک رفتار قابل مشاهده و سنجش تبدیل می‌کند. این چارچوب مفهومی به درمانگران و متخصصان رفتاردرمانی کمک می‌کند تا زمان دقیق تجویز پذیرش را تشخیص داده و با استفاده از اصول رفتارشناسی، مداخلات موثری برای ارتقای پذیرش و کاهش رنج مراجعان طراحی نمایند.

اطلاعات مقاله

رویدادهای مرتبط

آیا درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) با مداخله "خود" (SELF) می تواند بر سلامت روان اثر گذارد؟
۲۳ آبان ۱۴۰۵ (۲۰۲۶/۱۱/۱۴) — ساعت ۱۹:۰۰ به وقت تهران (GMT+۳:۳۰)

آیا درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) با مداخله "خود" (SELF) می تواند بر سلامت روان اثر گذارد؟

رویکرد درمانی پذیرش و تعهد‎ (Acceptance and Commitment Therapy; ACT)‎، با تأکید بر مفهوم انعطاف‌پذیری ‏روان‌شن…

ارائه‌دهندگان: همتا کلهر (پژوهشگر و رواندرمانگر)
پیش‌فرض‌های فلسفی در «سه موج» درمان شناختی–رفتاری: این پیش‌فرض‌ها تا چه اندازه با یکدیگر سازگارند؟
۱۲ مهر ۱۴۰۵ (۲۰۲۶/۱۰/۰۴) — ساعت ۱۹:۰۰ به وقت تهران (GMT+۳:۳۰)

پیش‌فرض‌های فلسفی در «سه موج» درمان شناختی–رفتاری: این پیش‌فرض‌ها تا چه اندازه با یکدیگر سازگارند؟

نویسنده: Carlos Carona (کارلوس کارونا) سال انتشار: ۲۰۲۳ (انتشار آنلاین در سال ۲۰۲۲) مجله: BJPsych Advances، جل…

ارائه‌دهندگان: علی غیاثوند (کارشناسی روانشناسی)
مفهوم‌پردازی مراجع بر اساس درمان مبتنی بر فرایند Process-Based Therapy
۲۱ شهریور ۱۴۰۵ (۲۰۲۶/۰۹/۱۲) — ساعت ۱۹:۰۰ به وقت تهران (GMT+۳:۳۰)

مفهوم‌پردازی مراجع بر اساس درمان مبتنی بر فرایند Process-Based Therapy

مقاله علمی با عنوان «رویکردی مبتنی بر فرآیند به رفتاردرمانی شناختی: توصیف یک مورد بالینی مبتنی بر نظریه» (A pr…

ارائه‌دهندگان: سهیل اشراق‌نیا (رواندرمانگر، پژوهشگر و کارآفرین)
حکم گمراه‌کننده دودو: عوامل مشترک و اختصاصی چه میزان از واریانس پیامد درمان را تبیین می‌کنند؟
۱۲ شهریور ۱۴۰۵ (۲۰۲۶/۰۹/۰۳) — ساعت ۱۹:۰۰ به وقت تهران (GMT+۳:۳۰)

حکم گمراه‌کننده دودو: عوامل مشترک و اختصاصی چه میزان از واریانس پیامد درمان را تبیین می‌کنند؟

آیا واقعاً می‌توان نتیجه گرفت که عوامل مشترک (Common Factors) سهم بسیار بیشتری از تغییرات حاصل از روان‌درمانی …

ارائه‌دهندگان: علی ولیزاده (ارشد روانشناسی بالینی)
نظریه‌ی چارچوب ارتباطی در عمل بالینی: سه راهبرد بنیادین برای فهم و درمان رنج انسانی
۴ شهریور ۱۴۰۵ (۲۰۲۶/۰۸/۲۶) — ساعت ۱۹:۰۰ به وقت تهران (GMT+۳:۳۰)

نظریه‌ی چارچوب ارتباطی در عمل بالینی: سه راهبرد بنیادین برای فهم و درمان رنج انسانی

این مقاله از آن دسته متونی است که برای درمانگر ACT صرفاً یک بحث نظری درباره RFT نیست؛ بلکه تلاش می‌کند فاصله م…

ارائه‌دهندگان: حسین سعیدی (رواندرمانگر RFT و مدرس دانشگاه)، آیدا انصاری (روانشناس و رواندرمانگر)، آرزو غفاری (روانشناس بالینی)، شهرام حاجی رضایی (روانشناس بالینی و رواندرمانگر)
ارزش‌ها و فرهنگ علمیِ تحلیل رفتار (جلسه‌ی دوم)
۲۶ مرداد ۱۴۰۵ (۲۰۲۶/۰۸/۱۷) — ساعت ۱۹:۰۰ به وقت تهران (GMT+۳:۳۰)

ارزش‌ها و فرهنگ علمیِ تحلیل رفتار (جلسه‌ی دوم)

مقاله «ارزش‌ها و فرهنگ علمی تحلیل رفتار» به یکی از پرسش‌های بنیادی در تحلیل رفتار می‌پردازد: ارزش‌ها چه جایگاه…

ارائه‌دهندگان: ادیب محرری (ارشد روانشناسی بالینی)

مقالات مرتبط

رابطه بین نظریه چارچوب های ارتباطی و اصطلاحات سطح میانی در درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد ACT

Yvonne Barnes-Holmes, Ian Hussey, Ciara McEnteggart, Dermot Barnes-Holmes, Mairéad Foody

The Wiley Handbook of Contextual Behavioral Science

این فصل بنیادین به قلم ایوون بارنز-هولمز و همکارانش به واکاوی علمی و نقادانه رابطه میان مفاهیم پایه علوم رفتاری، نظریه چارچوب های رابطه ای (RFT) و اصطلاحات سطح متوسط در درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) می پردازد. نویسند…

ادامه مطلب DOI/منبع

از آزاردهنده به سمت ولع‌آور/اشتهاآور: تحلیل مفهومی رفتاری شفقت

Hannah Kaplan-Reimer, Megan Duffy Cassella, Melanie R. Schanke, Stephanie L. Lin, Wesley Malvini, Natasha Marroquin, Hunter Sudduth, Vanessa B. Del Águila Vargas, Brad Parfait, Troy DuFrene, Emily K. Sandoz

Behavior Analysis in Practice

این مقاله مفهومی و بنیادی نوشته هانا کاپلان-رایمر و همکاران، تلاشی روش‌مند برای ارائه یک تعریف کارکردی و رفتارشناختی از سازه «شفقت» در حوزه تحلیل رفتار کاربردی (ABA) و علوم رفتاری بافتاری است. اگرچه کاربست ABA ذاتاً رویک…

ادامه مطلب DOI/منبع

تکنیک‌های گسلش شناختی بر افکار خودارجاعی در پژوهش‌های آزمایشی آزمایشگاهی: فراتحلیل بروندادهای باورپذیری و ناراحتی

Annalisa Oppo, Lilian Pasquini, Alberto Misitano, Alice Savoia, Giovambattista Presti

Journal of Contextual Behavioral Science

این مقاله فراتحلیل پیشرو و نظام‌مند نوشته آنالیزا اوپو و همکارانش به بررسی دقیق اثرات کارکردی تکنیک‌های گسلش شناختی بر افکار منفی خودارجاعی در شرایط کنترل‌شده آزمایشگاهی می‌پردازد. اگرچه گسلش شناختی یکی از شش فرایند محور…

ادامه مطلب DOI/منبع

تحلیل رفتار بالینی و نظریه چارچوب های رابطه ای: مفهوم سازی آسیب شناسی روانی و درمان آن

Carmen Luciano, Niklas Törneke, Francisco J. Ruiz

Applied Behavior Analysis of Language and Cognition

این فصل بنیادی نوشته کارمن لوچیانو، نیکلاس تورنکه و فرانسیسکو روئیز به تبیین جامع آسیب شناسی روانی و روان درمانی بر پایه تحلیل رفتار بالینی و نظریه چارچوب های رابطه ای می پردازد. نویسندگان با تحلیل رویدادهای ناگوار، مانن…

ادامه مطلب DOI/منبع

اجتناب تجربی و اختلالات رفتاری: یک رویکرد ابعادی کارکردی به تشخیص و درمان

Steven C. Hayes, Kelly G. Wilson, Kirk Strosahl, Elizabeth V. Gifford, Victoria M. Follette

Journal of Consulting and Clinical Psychology

این مقاله مرجع و بنیادین به قلم استیون هیز و همکاران، به نقد ساختاری سیستم‌های طبقه‌بندی نشانگان‌محور مانند راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی پرداخته و ناتوانی آن‌ها را در شناسایی فرآیندهای آسیب‌شناختی کارکردی تبیین …

ادامه مطلب DOI/منبع

درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد: تغییر پشتیبان‌های کلامی اجتناب تجربی

Steven C Hayes, Kelly G Wilson

The Behavior Analyst

این مقاله بنیادین نوشته استیون هیز و کلی ویلسون یکی از نخستین و مهم‌ترین مقالات معرفی رسمی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) در ادبیات تحلیل رفتار کاربردی است. در این مقاله، نویسندگان درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد را که پی…

ادامه مطلب DOI/منبع

سایر مقالات

وضعیت تجربی مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی: مرور نظام‌مند ۴۴ فراتحلیل حاصل از کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌سازی‌شده

Simon B. Goldberg, Kevin M. Riordan, Shufang Sun, Richard J. Davidson

Perspectives on Psychological Science

این مقاله مرجع و نظام‌مند به قلم سایمون گلدبرگ، ریچارد دیویدسون و همکاران، به ارزیابی همه‌جانبه و روش‌مند پایه‌های تجربی مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی (MBIs) پرداخته است. در طول دو دهه گذشته، مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی نظیر…

ادامه مطلب DOI/منبع

مواظب هیجان رسانه‌ای باشید: ارزیابی نقادانه و دستور کار تجویزی برای پژوهش بر روی ذهن‌آگاهی و مراقبه

Nicholas T. Van Dam, Marieke K. van Vugt, David R. Vago, Laura Schmalzl, Clifford D. Saron, Andrew Olendzki, Ted Meissner, Sara W. Lazar, Catherine E. Kerr, Jolie Gorchov, Kieran C. R. Fox, Brent A. Field, Willoughby B. Britton, Julie A. Brefczynski-Lewis, David E. Meyer

Perspectives on Psychological Science

این مقاله مفصل و چشمگیر به قلم نیکولاس ون دام و ۱۵ پژوهشگر برجسته حوزه علوم شناختی، عصب‌پژوهی و روان‌شناسی بالینی، ارزیابی نقادانه و آسیب‌شناختی جامعی از موج گسترده هیجانات رسانه‌ای و ادعاهای علمی درباره ذهن‌آگاهی ارائه …

ادامه مطلب DOI/منبع

آیا ذهن‌آگاهی می‌تواند بیش از حدِ مطلوب باشد؟ ارزش یک راه میانه

Willoughby B. Britton

Current Opinion in Psychology

این مقاله مروری و مفهومی به قلم ویلیوبی بریتون به یکی از موضوعات بسیار بنیادی اما مغفول‌مانده در روان‌شناسی و مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی می‌پردازد. در ادبیات روان‌شناسی، این اصل شناخته‌شده وجود دارد که پدیده‌های مثبت روا…

ادامه مطلب DOI/منبع
عادی